یخچال :

یخچال یک نوع آب انبار است که برای داشتن آب خنک در تابستان استفاده می شده است. این تکنیک در ایران قدمت بسیار زیادی دارد. یخچال­هایی که هم اکنون باقی مانده­اند عموماً مربوط به دوره صفویه و قاجار هستند اما سابقه یخچال­ها در ایران به دوره قبل از اسلام می­رسد. این بنا از مخزن، استخر، حصار، چاله یخ، پلان یخ و گنبد تشکیل شده است که باید به این نکته نیز توجه کرد که قنات از مهمترین عناصر به وجود آورنده یخچال­ها بوده است. نحوه تهیه یخ بسیار جالب و از این قرار بوده که در پشت دیوارهای بلند و قطور آن سطوحی صاف تعبیه می کردند که در شب­های زمستان آب بطور یکنواخت روی آن قرار می گرفت و در سرمای شدید زمستان یخ می بست وظیفه دیوار بلند این بود که در طول روز از تابش آفتاب بر روی آب­های منجمد شده قبلی جلوگیری کند.

مقدار آبی که هر شب روی توده های منجمد از یخ های قبلی هدایت می شد تا حدودی بود که سرمای یک شب بتواند آن را منجمد سازد و یا به عبارت دیگر ارتفاع آب روی سطوح یخ گیر از چند سانتی متر تجاوز نمی کرد این شرط فنی به خوبی می رساند که یخچال سازان مجبور بودند با کمال دقت سطوح یخ گیری را طراز کنند. پس از آن تقریبا قطر یخ به 30 تا 40 سانتیمتر می رسید، یخ ها را قطعه قطعه کرده و به داخل منابع یخ که به مثابه همان آب انبارهای مدور تعبیه شده بود و در مجاورت سطوح یخ گیری قرار داشت می ریختند و انبار می کردند. در کف انبار یخ ، یک یا چند چاه پیش بینی شده بود تا آب هائی که احتمالا در فصل گرما از آب شدن یخ ها بوجود می آمد از کف انبار دور گردد و روی هر طبقه از یخ ها مقداری کاه می ریختند تا از چسبیده شدن آنها به یکدیگر جلوگیری شود این مخازن یخ دارای دو راهرو بودند که یکی برای انباشتن یخ ها پس از تهیه بکار می رفت و دیگری برای بیرون آوردن آن در فصل تابستان.

 

یخچال خشتی ابرکوه